Lezing: De Joodse ‘onmisbaren’

Een statige villa aan de Ds. van Dijkweg in Doetinchem verbergt een geschiedenis die bijna niemand meer kent. Achter deze gevel speelde zich een uitzonderlijk en nauwelijks belicht hoofdstuk van de Jodenvervolging in Nederland af. Op donderdag 28 mei organiseert het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers een lezing waarin historicus Martijn Veenhuijsen het verhaal vertelt van de Joodse ‘onmisbaren’ en het zogeheten Plan-Frederiks. 

Plan-Frederiks

Terwijl treinen vol Joodse Nederlanders richting de concentratie- en vernietigingskampen vertrokken, werd voor een kleine, geselecteerde groep een uitzondering gemaakt. In het zogeheten Plan-Frederiks probeerden hoge Nederlandse ambtenaren, met medewerking van de Duitse bezetter, Joden die als maatschappelijk ‘onmisbaar’ golden te beschermen tegen deportatie. Zij werden ondergebracht in onder meer Villa Bouchina in Doetinchem en Huize de Biezen en de Schaffelaar in Barneveld. Wat volgde was een bestaan tussen relatieve veiligheid en voortdurende dreiging.

Fundamentele vragen

Het plan bood bescherming, maar riep tegelijkertijd fundamentele vragen op over willekeur, privilege en de manieren waarop mensen probeerden te overleven. Uiteindelijk werden ook de bewoners van de tehuizen gedeporteerd. Toch overleefde vrijwel de hele groep de oorlog, omdat zij in Theresienstadt opnieuw een uitzonderingspositie kregen.

Jo Spier

Het persoonlijke verhaal van illustrator Jo Spier, die met zijn gezin in Villa Bouchina verbleef, laat zien hoe ingewikkeld de positie van deze groep was na de oorlog. Zijn keuzes tijdens de oorlog — waaronder zijn bijdrage aan een propagandafilm in Theresienstadt — werden hem na de oorlog niet altijd in dank afgenomen. Zijn ervaringen tonen hoe ingewikkeld de morele oordelen waren over mensen die bescherming hadden gekregen, en hoe snel dit verhaal in de vergetelheid is geraakt.

Meer informatie en aanmelden: www.ecal.nu/nieuws/lezing-de-joodse-onmisbaren