Engelse Schans in Lichtenvoorde
INTRO
Ons leven speelt zich voor een groot deel af in gebouwen. Soms zijn ze puur functioneel, sommige gebouwen zijn er om mee te pronken, terwijl anderen ze juist afzichtelijk vinden. Achter vrijwel elk gebouw schuilt een verhaal. Architect Edy Kwak neemt voor Achterhoek Nieuws een kijkje bij een bijzonder gebouw in de regio. Deze keer de Engelse Schans in Lichtenvoorde.
LICHTENVOORDE - De Engelse Schans ligt binnen de grenzen van de gemeente Lichtenvoorde, bij het motorcrosscircuit maar heeft banden met Groenlo die uit de tijd van de Tachtigjarige Oorlog stammen (1568-1648). In 1627 heeft het stadje Grolle (het huidige Groenlo) het zwaar te verduren gehad door een beleg maar ook buiten deze periode. In 1568 begon met de Slag bij Heiligerlee de strijd tussen Spanje en Nederland die tot 1648 door de vrede van Munster tot een einde kwam. In 1606 werd Grolle door de Spaanse veldheer Spinola veroverd. Gedurende de periode van vrede, het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) werd Grolle van extra verdedigingswerken voorzien.
In Den Haag werd besproken hoe de oorlog tegen de Spanjaarden moest worden voortgezet. Een onderdeel van de strategie was “die starcke stad Grol aan te tasten’. In het diepste geheim werden de voorbereidingen hiervoor getroffen. Om de Spanjaarden te misleiden werd een schijnaanval op het Duitse stadje Gogh uitgevoerd maar stiekem ging een grote hoofdmacht vanuit Emmerich naar Grolle. Op de avond van 20 juni 1627 kwam het Staatse leger voor de stad onder leiding van Frederik Hendrik.
Eibergen en Lichtenvoorde werden door een voorhoede bezet om te voorkomen dat de Spanjaarden een van deze dorpen als uitvalsbasis voor een ontzet zouden gebruiken. Het leger werd in drie delen gesplitst en ondergebracht in kwartieren in het zuiden, het oosten en in het noordwesten. Onmiddellijk begon men met het maken van een aarden wal om het kampement en begon men met het ‘beschansen’. Men verbond de drie legerplaatsen met loopgraven (approches) aan elkaar op een afstand van ongeveer twee kilometer van Grolle, dit was namelijk de maximale reikwijdte van de kanonnen die in Grolle stonden opgesteld. Na de eerste gevechten kwam er hulp van buitenaf voor de Spanjaarden, die een legerkamp oprichtte bij het Zwillbrock net over de Duitse grens. Frederik Hendrik versterkte zijn schansen met een tweede wal en grachten en werden zgn. hoornwerken aangelegd, vooruitgeschoven posten met kanonnen. Uiteindelijk werd na verschillende aanvalspogingen Grolle heroverd op de Spanjaarden. De capitulatie werd op 19 augustus 1627 getekend. De stad werd snel in weerbare staat teruggebracht, kanonnen in de stad geplaatst, 360 soldaten en 120 ruiters gestationeerd. De loopgraven gedicht en de schansen weer geslecht.
De Engelse Schans was afwijkend van de normale schansen. Hij was gesitueerd buiten de insluitingslinie, en lag dichterbij Lichtenvoorde dan bij Groenlo. Hij was aangelegd op een natuurlijke hoogte wat van strategisch belang was. De afmeting was ongeveer 100x100 meter en lag vlak bij het kampement op de Lievelder Es. Bij het huidige Erve Kots waren bakovens te vinden die de klok rond brood konden leveren. Na het uitzetten van de afmetingen werd begonnen met het uitgraven van de gracht, 7,50 m breed en 1,90 m diep. Met het uitgegraven zand maakte men de wal die ongeveer 7,00 m breed werd. Het werd een droge gracht, voorzien van scherp aangepunte ingegraven houten palen. Ook op de borstweringen werden deze palen aangebracht en buiten de schans, in de lage begroeiing, palen voorzien van ijzeren weerhaken die ‘scheurbroeken’ genoemd werden. De schans was aan het kwartier verbonden met twee wallen waardoor bij een aanval snel manschappen en andere benodigdheden naar de schans worden gebracht. Het binnenterrein was 8100 m2 groot en voorzien van tenten. Op de wallen werd wachtgelopen. Op de hoeken (bastions) stonden kanonnen tussen zgn. schutskorven, hoge rieten manden gevuld met zand.
Op de restanten van de schans werd in 1945 een motorcrossterrein aangebracht en werden zelfs nationale kampioenschappen gehouden. De oudere lezers zullen zich ongetwijfeld de naam Gerrit Wolsink herinneren. Het terrein rondom de Schand werd in de loop der jaren voor talloze evenementen gebruikt, zoals Oerkracht festival, Bigtwin Biker Festival in 1991 en niet te vergeten de Zwarte Cross. Een projectontwikkelaar bouwde in 1993 vakantiehuisjes op het terrein en er kwam een te verwachten geluidsconflict met de motorcross club. Om dit op te lossen werd er een 5 meter hoge geluidswal aangebracht. In 1992 kwam de Motor- en Autoclub Lichtenvoorde (MACL) met het plan voor een reconstructie van de Engelse Schans. Door veel juridisch getouwtrek kwam dit plan niet van de grond. In 1997 kwam er een tweede kans toen het gebied van de schans in het WCL- gebied van Winterswijk kwam. Maar weer kwamen en problemen met vergunningen en financiën. Vol enthousiasme ging de werkgroep door en uiteindelijk kwam in 2002 de vergunning af in het kader van de Boswet en begonnen de omvangrijke werkzaamheden. Eind oktober 2002 werd de Engelse Schans feestelijk heropend en is een bezoek waard. Het terrein is vrij toegankelijk, je kunt over de hele wal lopen en er is een hoge toren bijgebouwd van waaraf men een prachtig overzicht heeft van deze schans uit 1627.
(Bron: De reconstructie van de Engelse Schans)
