Aziatische hoornaar rukt op in de Achterhoek: bestrijden of beheersen?

Imkers en Wespen-stichting willen beide biodiversiteit beschermen maar verschillen over wijze waarop

ACHTERHOEK - Sinds vorig jaar is de Aziatische hoornaar opgerukt naar Gelderland. De invasieve wespensoort nestelt zich inmiddels ook ijverig in Achterhoekse bomen en struiken. De wesp staat bekend als agressief, maar hoe gevaarlijk is hij eigenlijk echt? En wat kunnen we doen tegen deze oprukkende geelpootwespen? Imkervereniging Oost Gelre is er duidelijk over. Zij zijn al sinds maart actief bezig met het bestrijden van de koninginnen. De Wespenstichting daarentegen maakt zich zorgen over de lokpotten en pleit voor meer onderzoek.

Door Dinès Quist

De Aziatische hoornaar is een uitheemse wesp die leeft van nectar en eiwitten. “Die eiwitbehoefte vormt het grootste probleem,” vertelt imker Paul Diks. “Nectar vindt hij in bloemen, maar voor zijn eiwitbehoefte zuigt hij andere insecten leeg. En bijen staan op zijn lievelingsmenu. De hoornaar blijft boven de ingang van de bijenkast wachten en slaat toe zodra er eentje uitvliegt. Met een beetje pech wordt je hele bijenvolk uitgeroeid. Maar de hoornaar heeft het niet alleen op bijen gemunt, hij eet allerlei eiwitrijke insecten. We bestrijden hem dus niet alleen voor de bijenvolken, maar voor alle insecten. Dat is belangrijk voor de biodiversiteit, want we willen tenslotte zo veel mogelijk insecten behouden om onze fruit- en groenteplanten te bestuiven.” Tachtig procent van onze fruit- en groenteconsumptie is afhankelijk van bestuiving door insecten.

‘Voor zijn eiwitbehoefte zuigt de hoornaar andere insecten leeg, dat vormt een groot probleem’

Van koningin naar kolonie
Paul is actief lid van Imkervereniging Oost Gelre en houdt zich al drie jaar bezig met de ontwikkelingen rondom de Aziatische hoornaar. “Bij 12 graden Celsius ontwaakt de koningin en vliegt ze uit om een embryonest te bouwen, waarin ze haar eitjes legt. Die eitjes komen uit en vormen een kolonie. Als het nest te klein wordt, vliegt de kolonie uit om een groter zomernest te bouwen. In zo’n nest zitten uiteindelijk tot wel 3000 hoornaars. Hoe meer kleine nesten we ruimen, hoe minder hoornaarkolonies er ontstaan. Daarom zijn wij vooral in het voorjaar actief met het afvangen van koninginnen.”

Opsporingssysteem
De methodes die de imkervereniging daarvoor gebruikt, zijn uiteenlopend, van eenvoudige lokpotten tot een innovatief opsporingssysteem met microchips, genaamd VespaFinder. “De koffer met opsporingszenders hebben we van de gemeente Oost Gelre gekregen. Zij zijn er ook bij gebaat dat zo min mogelijk nesten geruimd hoeven te worden.” Het zendersysteem zit ingenieus in elkaar. Een gevangen hoornaar krijgt een microzendertje bevestigd en wordt vervolgens weer vrijgelaten. De hoornaar vliegt naar zijn nest en via het zendertje kunnen we op de bijbehorende app precies zien waar de wesp zich bevindt. We gaan erachteraan en laten het nest ruimen. Het is een uiterst effectieve methode. “Wij hebben een team van vrijwilligers, zij vormen de zogenaamde ‘zoekgroep’ en gaan op pad met het systeem.”

Kosten en baten lopen uit de pas
Maar niet iedereen is even enthousiast over de bestrijdingsmethodes. De Wespenstichting vindt dat er te hard wordt ingezet op bestrijding. “Kosten en baten lopen uit de pas,” zeggen zij. De effectieve opsporingskoffers zijn duur, de set kost zo’n drieduizend euro. “Wij hebben niet zozeer bezwaar tegen het bestrijden van de geelpoothoornaar, maar we zijn voor een nuttige besteding van publieke middelen. Het geld dat gestoken wordt in de bestrijding van een exoot die niet meer tegen te houden is, kan wat ons betreft beter besteed worden aan het verbeteren van de biodiversiteit en aan het ondersteunen van imkers bij het beschermen van hun bijenvolken. Nesten die gevaarlijk zijn of op plekken zitten waar ze echt niet kunnen blijven, moeten natuurlijk wel gewoon bestreden worden.”

Vang alleen de Aziatisch!
De Wespenstichting pleit voor verder onderzoek om eerst in kaart te brengen hoe schadelijk en gevaarlijk de hoornaar daadwerkelijk is. Ook maken zij zich zorgen over de bijvangst van lokpotten. Lokpotten zijn er in tal van soorten en iedereen kan ze aanschaffen. Er gaat lokstof in waar vooral hoornaars op afkomen. De opening van de lokpot is precies groot genoeg zodat de Aziatische hoornaar erin kan, maar er niet meer uit. “Bijvangst is onvermijdelijk,” zegt de Wespenstichting. “Lokpotten moeten met grote regelmaat gecontroleerd worden op bijvangst. Insecten en dus ook alle andere soorten wespen moeten vrij gelaten worden. Het is van groot belang dat met zekerheid alleen de geelpoothoornaar gevangen en gedood wordt. In de afgelopen jaren hebben wij vaak geconstateerd dat inheemse wespen werden aangezien voor Aziatische hoornaars.” Ook Europese hoornaars zijn over het algemeen niet geliefd en veel mensen zien ze liever dood dan levend.

‘In de afgelopen jaren werden inheemse wespen vaak aangezien voor Aziatische hoornaars’

Gevaarlijk?
Menigeen springt van zijn stoel bij het zien van een hoornaar. Begrijpelijk, want de soort kan venijnig steken doordat de lange angel diep doordringt. Ze verliezen de angel niet en een steek is zeer pijnlijk. Een steek van een Aziatische hoornaar bevat echter niet meer gif dan die van een inheemse wesp. Toch is de wesp niet agressief en valt hij niet zomaar mensen aan. Het venijn zit hem in het sterk defensieve gedrag. Geelpoothoornaars kunnen hun nest fel verdedigen en vallen dan met flinke aantallen hun mogelijke vijand aan. Is er een nest in de buurt, dan zijn ze extra defensief. Bij het ruimen van nesten draagt de bestrijder daarom een dubbelwandig pak en een feromonenkap. De Aziatische hoornaar steekt namelijk niet alleen, maar spuugt ook gif. Zie je een nest, haal het dan nooit zelf weg, maar bel de bestrijdingsdienst (zie onderaan het artikel).

Waar zit het gevaar?
Als je een nest Aziatische hoornaars ziet, betekent dat nog niet dat je aangevallen wordt. Gunstig is dat de grote nesten meestal hoog in een boom zitten, op zo’n zestien meter hoogte. Daar vormen ze geen direct gevaar. Maar ongeveer dertig procent van de nesten hangt laag in struiken. Daar vormen ze een groter risico voor de volksgezondheid. “Mensen die in het groenonderhoud werken, lopen het risico aangevallen te worden. Martijn Hengeveld uit de Heurne is bevoegd om de nesten te bestrijden. Hij wordt ingezet in de regio. Ook geeft hij voorlichting aan ROVA, zodat medewerkers weten hoe zij zich kunnen beschermen,” vertelt Paul.

Permanent gevestigd
Dat de Aziatische hoornaar zich hier permanent gaat vestigen, is onvermijdelijk. Sinds 2022 is het landelijke beleid ingezet op beheersing van de Aziatische hoornaar in plaats van bestrijding, omdat de soort niet uit te roeien valt. Daarvan zijn de imkers zich ook bewust. “Met onze bestrijdingsmethodes proberen we de soort af te remmen in de voortplanting. Maar waar we vooral mee bezig zijn, is het in kaart brengen van de invasieve exoot: waar nestelen ze? Is er een natuurlijke vijand? Rukken ze op naar Noord-Nederland? Wat is het effect van onze bestrijdingsmethoden?” Er is een nationaal meldpunt waar gevonden Aziatische hoornaars geregistreerd kunnen worden. “We werken samen met regionale partijen. In de Achterhoek zijn zo’n vijftig zoekgroepen actief. Dit jaar hebben zij al 160 embryonesten geruimd. In onze lokpot bij de bijenstal hebben we al ruim vijftig koninginnen gevangen en in Berkelland zijn er rond de honderd afgevangen. We willen geen kweekvijver, dus overlappen de werkgroepen hun gebied.”

Lokpot in je tuin
“Wij moedigen mensen aan om lokpotten in hun tuin te zetten,” zegt Paul. “Zeker in de fase waarin de koninginnen hun embryonesten bouwen, rond april en mei. Je kunt gratis een lokpot afhalen bij de Lichtenvoordse Welkoop, zij sponsoren de potten. Het is wel een vereiste dat je dan de Hoornaarspotter-app installeert en de gevangen insecten registreert, zodat we de Aziatische hoornaar zo goed mogelijk in beeld krijgen. De Aziatische soort is twintig millimeter, de Europese hoornaar is iets groter namelijk vijfentwintig millimeter. Twijfel je of je een Aziatische hoornaar hebt gevangen? Laat het dan controleren via de app. Als het daadwerkelijk om de exoot gaat, stop hem dan met pot en al 24 uur in de vriezer. Dat is de meest diervriendelijke manier. “Onze ervaring is dat de bijvangst in deze potten nihil is, maar ook dat willen we nauwkeurig in beeld krijgen,” vertelt Paul. “Ons doel is immers om de biodiversiteit zo goed mogelijk te beschermen.”

Heb je een hoornaar gevangen: hoornaarspotter.nl